Deneme Editörün Seçtikleri

Öğretmenini Yenen “talebe” 30

İspat başka iz’an başkadır. Uygulama bir ‘başka’dır. Şüphesiz uygulama, içindeki idealizmi taşımalıdır. Akıl paradigma yanında sezgisel yaklaşım his ve duygular ile yakîne ulaşacak kişisel yükselişleri gerektirir. “Çünki hem tahayyül, hem tevehhüm, hem tasavvur, hem tefekkür; tasdik-ı aklîden ve iz’an-ı kalbîden ayrıdırlar, başkadırlar.”Sözler – Elbette bir de şu vardır: “İlimde iz’an-ı kalb olmazsa, cehildir. İltizam başka, itikad başkadır.” Hutbe-i Şamiye –

” İman, bir hüsn-ü münezzeh ve mücerreddir.” Lemalar – derken Bediüzzaman bu boyutta tümden “paradigma”nın iflasını da ifade ediyordu. Elbette bir yere kadar belli sınırlarda farklı paradigmalar yol aldırır; ancak arada “bırakmayı” da bilmek lazımdır. Elbiseler eskidiği gibi, inançlar, kabuller, fikirler, yöntemler, gereçler ve aktörler de eskir. Bilim ve fen paradigmaya ihtiyaç duyar; sanat ve fikir sezgisel ve manevì yaklaşımları (yakîn gibi) zorunlu kılar. Paradigma zihinleri mahkum etmemeli, “inançlar gözleri kör etmemeli”dir. Bunun için İslâmın dinamizmini ayakta tutan, “kitap, sünnet, kıyas ve icma”, dört temel direği vardır. Bunlar sürekli ve mükemmel zihin aktiviteleri ve aktivistleri üreten bitmeyen kaynaklardır. Mezhep imamları gibi benzersiz dehaları (Bediüzzaman bunlara “hüdâ” der) yetiştiren sistematiği müthiş bir açık zihin örnekliğidir. Bu zamanda belki bin yıldır süren bir durgunluk ardından Bediüzzaman bu karakteri tekrar ortaya çıkarmıştır. Bu, belki de asrın en güzel teorisidir. Modern bilim doğası gereği; sorgulamayı, şüpheciliği ve kendini dahi yanlışlayabilmeyi gerektirir. İman ise yenilenmeyi, tasdiki ve ispatlarla yakîne ait tecrübeleri istiyor. İkisinin imtizacından araştırma, geliştirme, yükseltme ve kemâlata ait marifet basamaklarında yakîne mazhariyetin neticelerini verebilir. Yanına gelen lise talebelerinin “muallimlerimiz Allah’tan bahsetmiyorlar” demeleri “bir paradigmanın” iflasını gösteriyordu. Bediüzzaman’ın cevabında doğrudan “fenleri dinleyiniz, muallimleri değil!” demesi de onları açık zihinlerin imanın her türden sınırlama ve sınıflamalardan arındırılmış olan “münezzeh ve mücerred” marifet alanına davet etmesiydi. Bu tarihe yeni bir tohum atmak demekti.

Fikret Başkaya’nın Paradigmanın İflâsı’ nda dediği gibi “hiçbir kültür bütünüyle geri olamaz”. Şunu söylüyor: “Kültür çok uzun bir geçmişin ürünüdür. Mekanik anlayışla kültür ithal etmek, bir tüketim malı ithalinde olduğu gibi kültür ithal etmek, bilimsel değildir. Bizim aklı evvellerimiz (resmî ideoloji üreticileri) zaten kültürün Arap ve Fars karması, melez bir kültür olduğunu ve Türk kültürünün baskı altında tutulduğunu, dolayısıyla bu kültürden radikal bir kopuşun ileri bir adım olduğunu ısrarla ileri sürüyorlar. Osmanlı kültüründen radikal bir kopuşla “boşalan yerin” nasıl doldurulacağı sorusuna ise inandırıcı cevap veremezler. Ama “Güneş Dil Teorisi” gibi gariplikler üretmelerine ne demeli? “Tarih tezi” gibi saçmalıklar üretmekle mi boşluk doldurulacaktı? Elbette bunun, kendine dönmek, benliğe dönmek olduğu ileri sürülüyor. Doğu İslam kültüründen radikal kopuş “milliyetçilik” sayılırsa, kendini emperyalist kültürün kucağına atmak ne olur? Boşluğun Batı burjuva kültürüyle doldurulmasa olmaz mı? Bu bağlamda ani bir kararla, Arap harflerinin atılarak yerine Latin harflerinin alınması talihsizlik olmuştur. Genç nesiller, yüzyıllardır birikip gelen kültür mirasının dışına atılmışlardır.”

Artık iki yüzyıldır dayatılan (asrileşme, muasırlaşma, Batılılaşma, çağdaşlaşma, kalkınma, çağ atlama) ve her seferinde yeni bir şeymiş gibi sunulan paradigmanın iflas ettiğini kabullenmeliyiz. Bir şeyi daha kabullenmeliyiz ki, söz konusu paradigmanın dışına çıkmadıkça gerçekten eşitlikçi, demokratik, gönençli, kendi ayakları üzerinde durabilen bir toplumsal düzen oluşturmamız mümkün olmayacaktır, diyen, Başkaya’ya göre çıkış için, bir sorunu üreten yöntemler, araçlar ve aktörlerden hâlâ çözüm beklemek abestir ve bir şeyi olmadığı yerde aramaktır. Artık verili zemin üzerinde sorunları çözme imkânı yok. Perspektifi ve paradigmayı değiştirebilmek için “sayın seyircilik”ten kurtulmak gerekiyor. Bunun için de tabiî ideolojik kölelikten kurtulmak gerekiyor.

Bediüzzaman’ın “boşlukları dolduracak” cevabı üzerinden giderek de pek çok yeni paradigmalar üretilebilir. Bunlar tartışmaya ve uygulamaya açılabilir; yenilerine kapı olabilir. Nitekim Bestami Çiftçi “Eğitimde Yeni Paradigmalar” adlı kitabını “Risale-i Nur eserlerinde yer alan eğitim ve öğretime dair konuların sunuş tarzlarının aslında örgün eğitim kurumlarında öğrencilere sunulan eğitim içeriklerine yönelik yeni bir paradigma getirdiği ve eğitim-öğretime ilişkin yüksek oranda yenilikler sunduğu gerçeğinden hareketle eğitim yasaları oluşturmaya çalışılmıştır” diye takdim ediyor. Risale-i Nur’un Pedagojik (Çocuklara Öğretmenin Bilimi) ve Androgojik (Yetişkin Öğrenmesinin Bilimi) Paradigması, Tevhid Paradigması, “Esma-i Hüsna” Paradigması, Tefekkür Paradigması, “Mana-yı İsmi” (Adlandırıcılık) ve “Mana-i Harfi” (Anlamlandırıcılık) Paradigması- olmak üzere. Bunlar içindeki amaçlar ise: İnsanı anlamak, kimlik kazandırmak ve mükemmellik yolculuğu için donatmak. Bunun için de; Mana-i Harfi, “Ne güzel yaratılmış” düşüncesi, kainat kitabını okuma, mükemmellik yolculuğu, Fen kitaplığı okuma ve farkındalık (ülfetten kurtulma) eğitimleri ön görülüyor. Dolayısıyla modelin ifade ettiği esaslar: Bilim ve Dinî Doğru Konumlandırmak- Doğu’nun iddiasını Batının bulgularıyla mezcetmek, “Medenîleşme kaygılarıyla din ortadan kaldırılamaz!”, Değişen dünyada geleceği öngörmek, “Din alimleri fenleri bilmelidir”, İslâm medeniyetini yeniden inşa etmek, Menfi milliyet ve ırkçılığa karşı önlemler, “Eğitimde yerli bir model”, Özgür bir dünya özlemi, “Toplumda ayrıcalıklı sınıfların gelecekte yeri yoktur!” ve İttihadı İslam ihtiyacı olarak sıralanıyor.
Kurumsal üslup; şahsın ve kurum karakterinin görünürlüğüdür; Dikkat ve odaklanmak, anlaşılması zor olan manaları ortaya çıkarır. Manaları ifade eden üslup o kelimelerin elbisesidir. Üslûp bazen kendi tarzını ortaya çıkarır ve güncel modaya uymayabilir.
Son olarak, eğitim metodları (gereçleri): Temsil metodu (Anoloji)-Drama Metodu, Geleceğe yönelik hayal metodu, Bilinmeyeni bilinen ile karşılaştırma metodu, İkna metodu, Soru cevap yöntemi- Münazara metodu, Öğrenmeye hazırlamak, İhtiyaca uygun sunum tekniği, Tetkik metodu, Seviyeleme metodu, Mânâ bilimi, Araştırma ve proje metodu, Müdavele-i efkar (fikir alış verişi) metodu, Tekrar metodu ve Meraklandırma metodu.

Yazar hakkında

Caner Kutlu

Caner Kutlu

Yorum yaz